فرم اصلی مدل فرایند و محتوای خانواده
فرم اصلی بخشی از مدل فرایند و محتوای خانواده است که توسط سامانی (1386) طراحی شده است و به منظور ارزیابی کنشهای خانوادگی و توانمندی خانواده در کنشهای خانوادگی کاربرد دارد.
شرح کلی پرسشنامه
این فرم شامل دو بخش اصلی است:
- فرایند خانواده با 43 سوال، شامل زیرمقیاسهای تصمیمگیری، حل مسئله، مهارت مقابله، انسجام و احترام متقابل، مهارتهای ارتباطی و باور مذهبی
- محتوای خانواده با 38 سوال، شامل زیرمقیاسهای شغل و تحصیلات، زمان برای با هم بودن، منابع مالی، ظاهر بدنی و منزلت اجتماعی، سلامت جسمی و روانی، فضای زندگی و تسهیلات تحصیلی
روش اجرا و نمرهگذاری
پرسشنامه به صورت قلم و کاغذی اجرا میشود و در مقیاس پنج نمرهای لیکرت (از کاملاً موافقم=5 تا کاملاً مخالفم=1) نمرهگذاری میگردد.
برخی سوالات (شمارههای 1، 5، 7، 8، 20، 28 تا 37، 40) به صورت معکوس نمرهگذاری میشوند تا یکپارچگی تحلیل حفظ شود.
برای هر زیرمقیاس، مجموع نمرات به تعداد سوالات تقسیم میشود تا امتیاز نهایی محاسبه گردد.
اعتبار و روایی
این فرم از نظر روایی به شیوههای زیر بررسی و تایید شده است:
- روایی ظاهری
- روایی سازه (تحلیل عامل، طبق مطالعات سامانی 1386 و سامانی و صادق زاده 2010)
- روایی محتوا
- روایی پیشبین
- روایی همزمان
در بخش پایایی، آزمون شامل موارد زیر میباشد:
- آلفای کرونباخ در زیرمقیاسهای فرایند خانواده بین 0.81 تا 0.89
- آزمون بازآزمایی در خرده مقیاسهای فرایند خانواده با ضریب بین 0.71 تا 0.87 (سامانی، 2008)
- آزمون بازآزمایی با فاصله دو هفته ضریب 0.80 برای فرایند خانواده و 0.78 برای محتوای خانواده (سامانی، 1389)
مطالعات اعتبار و پایایی متعددی جهت اطمینان از کیفیت این پرسشنامه انجام شده است که شواهد علمی قابل توجهی ارائه میدهند.
ارجاع علمی
جزئیات بیشتر این مقیاس در مقاله ارائه شده توسط سامانی (2008b) در کنگره بینالمللی روانشناسی برلین موجود است.
کاربرد
این فرم جهت ارزیابی کنشهای خانوادگی و شناسایی نقاط قوت و ضعف خانوادهها در زمینههای مختلف ارتباطی و مهارتی استفاده میشود. این ابزار برای پژوهشگران و متخصصان در حوزه روانشناسی خانواده بسیار مفید است.