بانک مقاله‌های نشریات علمی و مقالات مجلات

ماهنامه پیوند

امروزه در بین شاخه‌های دین‌شناسی، روان‌شناسی دین مورد توجه بسیاری از متفکران حوزه دین و روانشناسی قرار گرفته است. روان‌شناسی دین رشته پیچیده‌ای است که حوزه‌های متنوع نظریه‌های روان‌شناختی، روش‌های فهم دین و ارتباط بین روان‌شناسی و دین را دربردارد. از این‌رو روان‌شناسی دین به کار گرفتن نظریه‌ها و روش‌های روان‌شناسی برای فهم دین است. کسانی که در پی ایجاد و یا یافتن ارتباط و یا اثبات عدم ارتباط بین روان‌شناسی و دین هستند با رویکردهای متفاوتی که دارند همدیگر را به چالش می‌کشند. در این مقاله ابتدا درباره خاستگاه‌های اولیه روان‌شناسی دین بحث می‌شود و سپس به بررسی نظرات برخی از متفکران تاثیرگذار پرداخته می‌شود. در کنار توجه به افراد شاخص این رشته رویکردهای روان‌شناختی مانند رویکرد تجربی، و روش‌شناسی در این حوزه و همچنین سایر شاخه‌های روان‌شناسی که از روان‌شناسی دین تاثیر پذیرفته‌اند مورد توجه قرار گرفته است.

پژوهش حاضر بررسی صورت ازلی تولدی دوباره با استفاده از داستاهای قرآنی در سوره کهف بوده است. آیات سوره کهف برای مستندسازی و روشن نمودن اظهارات بیان شده در مقاله مورد استفاده قرار گرفته است. در این مجموعه مخصوصاً از داستان اصحاب کهف که در آن چند نفر از جوانان دوره دقیانوس از ترس پادشاه ظالم به غاری در یکی از کوهها پناه بردند و پس از گذراندن دوره خواب (رفتن در ناخودآگاه جمعی) دوباره زنده شدند تا نشانگر عظمت خداوندی در احیاء مردگان شوند و داستان ملاقات موسی (ع)و بنده صالح خدا (خضر) برای روشن نمودن بیانات و اظهارات روان شناختی استفاده شده است. روش تحقیق در این مقاله استفاده از تحلیل محتوای متون قرآنی از دیدگاه روانشناختی بوده است. تحلیل داده‌ها نشان داد که در فرایند تفرد و کمال انسانی انسانها از پیچ و خم منطق، بینش، اشراق و حیرت و روشنایی می‌گذرند و مراحل مرگ و تولدی دوباره در این فرایند خود را نمایانگر می‌سازند. به هر حال حاصل تولدی دوباره روشنگری و کسب دانش بالاتر است. برای کشف معنای پنهان آیات، تفسیر روان شناختی یکی از راههای ارائه شده در این مقاله است که در داستان‌های قرآنی می‌توان به این معانی دسترسی پیدا کرد.

این پژوهش با هدف بررسی نگرش های مذهبی دانشجویان و به دست آوردن رابطه ی بین مولفه های شناختی، عاطفی و رفتاری آن انجام شده است. سوال اصلی تحقیق این است که برای تقویت نگرش های مذهبی جوانان و نوجوانان چقدر و چگونه باید بر هر یک از مولفه های سه گانه ی آن سرمایه گذاری کرد؟ این تحقیق، به سوال های جانبی دیگری نیز دارد. ابزار مورد استفاده، آزمون جهت گیری مذهبی است که آذربایجانی (1382) آن را ساخته، اعتباریابی و پایایی سنجی کرده است. یکی از ویژگی های این آزمون این است که پرسش های هفتادگانه ی خود را در حوزه های شناختی، عاطفی و رفتاری توزیع کرده است. این آزمون در بین چهار گروه دانشجویی، با نمونه گیری تصادفی اجرا و داده های آن از طریق نرم افزار spss و به کار گیری آزمون های آماری متناسب با هر کدام از سوالات پژوهش مثل هم بستگی، آزمون های تعقیبی شفه، t، خی دو و تحلیل واریانس یک راهه تحلیل شده است. از جمله ی نتایج به دست آمده این است که نگرش های مذهبی دانشجویان بر خلاف اینکه گاهی، پایین تلقی شده، از آن اظهار نارضایتی می شود، بالا و در محدوده ی چارک سوم است؛ حیطه های عاطفی، شناختی و رفتاری، در نگرش های مذهبی دانشجویان، با یکدیگر رابطه ی معنی داری دارند.

جامعه شناسان و اندیشمندان هر یک بسته به گرایشات فکری خود و با رویکردهای گوناگون به ارایه تیپ های مختلف دینداری پرداخته و رابطه آنها را با متغیرهای فردی و اجتماعی بررسی نموده اند. این عده بر این باورند که در عصر جدید برای مطالعه وضعیت دینداری باید از دو شقی معمول دینداری و بی دینی گذر کرده و به جای آن از انواع متنوع گرایشات دینی صحبت کرد. اما شکل گیری انواع گوناگون دینداری مستلزم مقدماتی است که بررسی ویژگی های ساختاری تنها یکی از آن مقدمات می باشد. عناصر رابطه ای وجه دیگری در تعیین انواع دینداری است که تاکنون کمتر بدان پرداخته شده است. مقاله حاضر بر آن است که به منظور شناخت شرایط و زمینه های تعیین کننده این تنوع، به بررسی رابطه ویژگی های ساختاری و عناصر رابطه ای با انواع گرایشات دینی پرداخته و در این رابطه به توضیح نقش هر یک در کنار دیگری بپردازد. جمعیت آماری تحقیق حاضر را دانشجویان شاغل به تحصیل (به دلیل مواجهه بیشتر با محیط علمی و مدون) در نیمسال اول 1385-86 در مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه تهران تشکیل داده اند. جمعیت نمونه 313 نفر بوده که به روش طبقه بندی متناسب توزیع شده است. تحلیل یافته ها نشان داد که هر دو عامل ویژگی های ساختاری و عناصر رابطه ای بر گرایش افراد به انواع دینداری موثرند اما نقش عوامل شبکه ای یا عناصر رابطه ای به مراتب چشمگیرتر می باشد.

هدف اصلی این پژوهش مقایسه میزان تاثیر دو رویکرد روان درمانی گروهی شناختی- رفتاری و معنوی در کاهش میزان افسردگی دانشجویان دختر دانشگاه های تهران است. آزمودنی های پژوهش از طریق اطلاعیه که در مرکز مشاوره و خوابگاه دانشگاه تربیت معلم حصارک و شهید بهشتی زده شده بود به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. سپس از آنها آزمون افسردگی بک به عنوان پیش آزمون گرفته و آنگاه با مصاحبه تشخیصی افسردگی آنها تایید شد. سپس به طور تصادفی در سه گروه که دو گروه آزمایشی و یک گروه کنترل بود قرار گرفتند. افراد انتخاب شده هیچ کدام دارو مصرف نمی کردند. یک گروه آزمایشی در ده جلسه گروه درمانی شناختی- رفتاری و گروه دیگری در ده جلسه معنویت درمانی شرکت نمودند، و گروه گواه هیچ مداخله روانشناختی دریافت نکردند. در پایان مداخله درمان هر سه گروه بار دیگر با آزمون یادشده مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده های به دست آمده با استفاده از آزمون t وابسته و مستقل و تحلیل واریانس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که: در مقایسه میانگین نمرات افسردگی سه گروه قبل از درمان تفاوت معناداری وجود ندارد. گروه درمانی شناختی- رفتاری و معنویت درمانی به طور معناداری (P

هدف: این پژوهش با هدف بررسی ویژگی های شخصیتی، استرس های روانی- اجتماعی، شیوه مقابله با استرس و نگرش های مذهبی افراد اقدام کننده به خودکشی مراجعه کننده به بیمارستان امام خمینی شهرستان کرمانشاه و مقایسه ان با گروه گواه انجام شد. روش: پژوهش حاضر یک طرح مورد- شاهدی است که در ان 120 نفر از افراد اقدام کننده به خودکشی (75 زن و 45 مرد) با 120 نفر از افراد گروه گواه که با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و از نظر برخی متغیرهای جمعیت شناختی با یکدیگر همتا شده بودند مقایسه شدند. گرداوری داده ها به کمک پرسش نامه ویژگی های فردی، مصاحبه بالینی، پرسش نامه شخصیتی ایزنک، پرسش نامه رویدادهای زندگی، پرسش نامه مهـارت های مقـابله ای و پرسش نامه نگرش های مذهبی انجام شد. داده های پژوهش با بهره گیری از شـاخص های آمـار توصیفی، آزمون t و ازمون خی دو تحلیل گردیدند. یافته ها: یافته ها نشـان دادند که افراد اقدام کننده به خودکشی بیش از افراد گروه گواه دارای ویژگی های شخصیتی درون گرایی، روان رنجوری و روان پریشی بودند و پیش از اقدام به خودکشی رویدادهای فشارزای بیشتری را تجربه کرده بودند، از نظر شناختی ارزیابی بالاتری از میزان فشار روانی ناشی از استرس های زندگی داشتند، کمتر شیوه مقابله متمرکز بـر حل مساله را به کار برده اند و دارای نگرش های مذهبی ضعیف تری بوده اند. نتیجه گیری: خودکشی در اثر تعامل برخی عوامل زمینه ساز و اشکارساز روی می دهد.

مقدمه: روانشناسی بهداشت در سال های اخیر اهمیت زیادی برای نقش راهبرد های مقابله و سبک زندگی افراد در چگونگی وضعیت سلامت جسمانی و روانی آن ها قایل شده است. این شیوه های مقابله توانایی های شناختی و رفتاری هستند که فرد به منظور کنترل نیازهای خاص درونی و بیرونی فشارآور به کار می گیرد. در مقابله مذهبی، از منابع مذهبی مانند دعا و نیایش، توکل و توسل به خداوند و ... استفاده می شود. مطالعه حاضر با هدف بررسی تاثیر دعا و نیایش بر بهداشت روانی انسان صورت پذیرفته است. مواد و روش ها: این مطالعه با مروری بر مقالات متعدد صورت گرفته است. یافته ها: نیایش با خدا یکی از حقایق بسیار پر معنا و سازنده جنبه های مثبت انسانی و از اساسی ترین عوامل رشد و تعالی انسان است، امام صادق در این زمینه فرموده اند: «چه چیز مانع می شود که هر گاه یکی از شما بر اثر مشکلی دچار غم و اندوه شد، وضو بگیرد سپس دو رکعت نماز بگذارد و بعد از نماز دعا کند.» در زمینه روانشناسی مذهب نتایج تحقیقات ویتر و همکارانش نشان داد که 20 تا 60 درصد متغیرهای سلامت روانی افراد بالغ توسط باورهای مذهبی تبیین می شود. در مطالعه دیگری ویلتیز و کریدر در یک نمونه 1650نفری با میانگین سنی 50 سال نشان دادند که نگرش های مذهبی با سلامت روانی رابطه مثبتی دارند. پیش تر یونگ (1935) در جریان تحقیقات خود دریافت که دور شدن از مذهب و قطع رابطه با خدا و اندیشه های غلط می تواند سبب ایجاد و تشدید اختلالات روانی در فرد شود. هم چنین بنابر نتایج تحقیقات کرال و شیهان (1989) نشان داده شد در باور به اینکه خدایی هست که موقعیت ها را کنترل می کند و مسوول روزی انسان هاست و با دعا کردن تا حد زیادی اضطراب ناشی از فقر، بیکاری، بیماری و ... به شیوه ای موثر کاهش می یابد. نتیجه گیری: نتایج این تحقیقات که بیانگر ارتباط مثبت میان باورهای مذهبی و دعا کردن با بهداشت روانی است می تواند رهنمودی برای برنامه سازان صدا و سیما باشد تا در برنامه های تلویزیونی، فیلم ها و سریال ها درباره اهمیت باور های مذهبی به ویژه دعا در بهداشت روان بیش تر تاکید کنند. هم چنین از آنجا که باور و اعتقاد ما مسلمانان بر این است که دین اسلام به عنوان یک ایدئولوژی ارایه دهنده کامل ترین و سلامت سازترین سبک زندگی بشریت است و احکام و دستورات آن حوزه های وسیع اخلاقی، بین فردی، بهداشتی و اجتماعی را در بر می گیرد، لذا مطالعه علمی اثرات و نقش متغیر های مذهبی در بهداشت روانی یک ضرورت اساسی به نظر می رسد.