بانک مقاله‌های نشریات علمی و مقالات مجلات

بررسی‌های مربوط به روانشناسی مذهب را که در رشته روانشناسی تجربی و روان تحلیل‌گری از قرن 19 آغاز شده می‌توان به دو گروه تقسیم کرد: بررسی‌هایی که به بررسی آثار مذهب بر شئون مختلف فردی و اجتماعی می‌پردازند و نیز بررسی‌هایی که به روش‌شناسی مذهب مربوط می‌شوند. نوشتار حاضر به بررسی‌های نوع اول پرداخته است. پژوهش‌های چندی، رابطه‌ای مثبت میان مذهب و سلامت جسمانی و روانی را نشان داده و در این زمینه دیدگاه‌ها و الگوهای گوناگون ارائه شده است که در این مقاله به دو مورد آن یعنی نقش مذهب در مقابله با عوامل فشارزا و مدل شناختی مذهب اشاره شده است. برخی از بررسی‌ها به ارتباط میان مذهب و اختلال‌های شخصیت پرداخته‌اند. در این مورد ابعاد درونگرایی – برونگرایی، بعدهای روان‌نژندی، بعد روان‌پریشی و نیز اختلال شخصیت وسواسی و منبع کنترل درونی و بیرونی در رابطه با مذهب مورد توجه بوده‌اند. اثر مذهب بر پدیده‌های اجتماعی نیز در مشاوره و روان‌درمانی کاربردهای زیادی یافته است.

درمان ببیماری‌های جسمی و اختلالات روانی در جوامع مختلف منحصر به استفاده از روش‌های کلاسیک پزشکی نبوده و گاه به دلایل فرهنگی و اقتصادی میسر نیست و یا به جهت درمان‌ناپذیر بودن بیماری ممکن نمی‌باشد. بسیاری از جوامع برحسب فرهگ و باورهای خود از برخی مراسم خاص آن فرهنگ در درمان دردهای بدنی و روانی بیماران خود بهره می‌برند، از جمله روش‌های سازمان یافته‌ای که مبتنی بر مبنای روانشناختی بوده، از اهمیت بالایی در درمان بیماری‌ها و کاهش درد، اضطراب، افسردگی و تنش‌های ناشی از ابتلاء به آنها برخوردار است درمان با استفاده از ایمان مذهبی و اعتقاد به شفادهی توسط خداوند است. پژوهش‌های انجام شده در این زمینه نشان‌دهنده افزایش چشمگیر سرعت بهبودی یا تحمل بهتر نشانه‌های بیماری در گروه‌های بیمار مبتلا به بیماری‌های بدنی و روانی معتقد به رحمت خداوند و مبانی مذهبی در مقایسه با گروه‌های گواه است. در این مقاله به مورد درمان با روان‌درمانی مذهبی مبتنی بر تقویت اعتقاد به رحمت خداوند در بیماران مراجعه‌کننده به درمانگاه روانپزشکی گزارش گردیده است. هر سه مورد به نشانه‌های شدید بیماری روانی یا بدنی مبتلا بودند که به هیچیک از روش‌های درمانی پاسخ نداده بودند.

سابقه و هدف: تطابق معنوی به عنوان عامل موثر بر سازگاری نوجوانان برای تخفیف شرایط تنش‌زای دوره نوجوانی شناخته شده است. ماهیت داده‌ها نقش مهمی در انتخاب ضریب پایایی مناسب برای سنجش پایایی پرسش‌نامه ایفا می‌کند، در سنجش پایایی پرسش‌نامه تطابق معنوی، با توجه به رتبه‌ای بودن داده‌ها از ضریب آلفای رتبه‌ای استفاده شد. مواد و روش ‌ها: برای سنجش تطابق معنوی، پرسش‌نامه‌ای با 39 آیتم 5 گزینه‌ای در مقیاس لیکرت (کاملاً موافقم، موافقم، نظری ندارم، مخالفم و کاملاً مخالفم) بعد از تعیین اعتبار و انجام تحلیل عاملی طراحی گردید. سپس پایایی این پرسش‌نامه روی نمونه‌ای متشکل از 120 نوجوان که شامل کلیه نوجوانان دختر و پسر 20-14 ساله ساکن مراکز شبانه‌روزی استان تهران بود، بررسی شد. برای سنجش پایایی از شاخص آلفای رتبه‌ای و آلفای کرونباخ استفاده شد. یافته ها: نتایج حاصل از تحلیل عاملی، تطابق معنوی را در سه عامل "معنا داشتن زندگی"، "ارتباط با خداوند" و "جستجوی حمایت معنوی" بیان کرد. پایایی هر عامل به ترتیب با آلفای رتبه‌ای 834/0، 913/0 و984/0 می‌باشد که در مقایسه با آلفای کرونباخ بزرگ‌تر بودند، پایایی کل پرسش‌نامه 39 آیتمی تطابق معنوی نیز با آلفای رتبه‌ای 992/0 بود. نتیجه‌ گیری: برای محاسبه پایایی داده‌هایی که مقیاس رتبه‌ای دارند تنها در صورتی که توزیع داده‌ها نرمال باشد از آلفای کرونباخ استفاده می‌شود. در صورت عدم برقراری فرض نرمال بودن، آلفای رتبه‌ای ضریب بهتر و دقیق‌تری برای ارزیابی پایایی می‌باشد. پرسش‌نامه تطابق معنوی در نوجوانان ساکن مراکز شبانه‌روزی، ابعاد مختلف تطابق معنوی در این نوجوانان را مورد اندازه‌گیری قرار می‌دهد و از پایایی بالایی نیز برخوردار است.

این پژوهش درصدد پاسخگویی به دو سوال عمده می باشد که عبارت است از: 1. آیا رویکرد رفتارگرایی در روان شناسی، نماز را می تواند همانند سایر رفتارهای انسان تبیین کند؟ 2. آیا تبیین نماز براساس رویکرد رفتارگرایی منطبق با آیات قرآن و روایات ائمه(ع) است؟ روش پژوهش کتابخانه ای و آرشیوی است، این مقاله گامی در جهت گسترش و تعمیم رویکرد رفتارگرایی در رابطه با موضوعات دینی (در موضوع نماز) است. هدف مقاله تبیین روان شناختی چرایی و چگونگی رفتار نمازآموزی است. این پژوهش گامی جهت تجربی کردن مباحث روان شناسی اسلامی است. در این مقاله اصول و مبانی دو رویکرد اصلی و مهم رفتارگرایی یعنی شرطی سازی های کلاسیک و عاملی به طور خلاصه بیان و در ادامه، آیات و روایات ائمه(ع) که به نوعی موید این اصول است مطرح شده است و درنهایت، با تعریف و تایید این نکته که نماز همانند سایر رفتارها قابلیت تبیین براساس اصول رفتارگرایی را دارد و آیات و روایات ائمه نیز موید این مسئله است، به دو پرسش فوق پاسخ داده و نتیجه گرفته است که نماز مانند سایر رفتارها تابع همان اصول رفتارگرایی است و این مسئله منطبق با آیات قرآن و روایات اسلامی است. در خاتمه اشاره می شود که رفتارگرایی به عنوان یک مکتب، جامعیت روان شناختی ندارد و مانند بقیه مکاتب روان شناسی، فقط به بعضی از ابعاد انسان می پردازد

زمینه و هدف: ادبیات پژوهشی به طور گسترده ای نشان می دهد که دین اغلب به عنوان عامل محافظتی نیرومندی در برابر اختلال های روانی و روان تنی عمل می کند. با این همه، نوع تاثیر باورهای نظری و مناسک یا آیین های عملی دینی بر پدیدارشناسی اختلال های مزبور به قدر کافی کندوکاو نشده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اندیشه پردازی خودکشی در بیماران افسرده دارای سطوح متفاوت عمل به مناسک دینی اجرا گردید. روش کار: در قالب یک پژوهش مقطعی، 66 بیمار افسرده به شیوه نمونه گیری آسان از بین مراجعه کنندگان به کلینیک روانپزشکی و روانشناسی طلوع و بیمارستان روان پزشکی شفا رشت انتخاب شدند. برای تشخیص افسردگی از مصاحبه ساختار نیافته بر اساس معیارهای DSM-IV-TR و پرسشنامه افسردگی بک استفاده شد. با استفاده از یک مقیاس درجه بندی خوداجرایی محقق ساخته، میزان عمل آزمودنی ها به مناسک و آیین های دینی تعیین و آزمودنی ها در دو گروه بیماران افسرده عامل قوی و بیماران افسرده عامل ضعیف به مناسک دینی گمارده شدند. همچنین از مقیاس ناامیدی بک و مقیاس اندیشه پردازی خودکشی بک استفاده به عمل آمد. یافته ها: تحلیل آماری با استفاده از آزمون t نشان داد که بین دو گروه آزمودنی از نظر میزان افسردگی (0.847) تفاوت معنی داری دیده نمی شود. با این همه، میزان ناامیدی (0.034) و اندیشه پردازی خودکشی (0.0005) گروه افسرده عامل قوی به مناسک دینی به طور معنی داری کمتر از گروه دیگر بود. نتیجه گیری: یافته های فوق نشان می دهند که پدیدارشناسی افسردگی در بیماران افسرده ای که عامل قوی به آیین های دینی هستند از نظر میزان اندیشه پردازی خودکشی و ناامیدی با بیماران افسرده ای که عامل ضعیف به آیین های دینی هستند تفاوت دارد.

تحقیقات نشان داده اند که دین داری پدیده ای مرکب از انواع رفتارها و نگرش هاست. اندیشمندان مسلمان نیز به دین، به عنوان پدیده ای چند بعدی نگریسته اند. به موازات تحولات نظری در زمینه تبیین دین، یکی از مهم ترین مسایل در مطالعه دین داری، کمبود ابزارهای روا و پایا برای سنجش نگرش دینی است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ساخت و آماده سازی مقیاس سنجش دین داری دانشجویان کشور، تعداد 2182 دانشجو را که در دوره های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا مشغول به تحصیل بودند، با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای از میان تمامی دانشجویان دانشگاه های شهر تهران انتخاب و مورد مطالعه قرار داده است. ساخت و آماده سازی مقیاس سنجش دین داری دانشجویی، در چهار مرحله (سه مرحله مقدماتی و یک مرحله نهایی) صورت گرفت. نتایج، نشان دهنده روایی ملاکی، روایی تفکیکی و روایی سازه مطلوب این مقیاس است. پایایی مقیاس نیز با استفاده از روش بازآزمایی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت. به طور کلی مشاهده شد که دین داری سازه ای پیچیده و چند بعدی است که ابعاد مختلف شناختی، عاطفی و رفتاری دارد و شامل رابطه انسان با خداوند، دیگران، خویشتن و جهان هستی است. این نتایج به دست آمده با نتایج پژوهش های داخلی و خارجی صورت گرفته برای تهیه و تدوین مقیاس های دینی همخوانی دارد

هدف: ‌این پژوهش با هدف بررسی رابطه میان عوامل تنش‌زا، میزان توکل به خدا و نشانگان استرس در دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران و تهران انجام شده است. روش: 408 نفر (234 مرد، 174 زن) از دانشجویان یاد شده که به شیوه نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شده بودند مورد بررسی قرار گرفتند. میانگین سنی آنان 4/22 سال (انحراف معیار 45/3) و در مقاطع مختلف تحصیلی علوم پایه، فیزیوپاتولوژی، بالینی و کارورزی بودند. داده‌های پژوهش به کمک پرسشنامه شاخص میزان توکل، پرسشنامه عوامل تنش‌زا و پرسشنامه نشانگان استرس گردآوری شده و به کمک روش‌های آماری مورد توصیفی، آزمون‌های آماری تحلیل واریانس، آزمون تعقیبی شفه و آزمون t تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که 1/44% دانشجویان مورد بررسی دارای استرس کم، 1/31% دارای استرس متوسط و 8/24% دارای استرس زیاد بوده‌اند. از میان عوامل تنش‌زا، ترس از مردود شدن در امتحان‌ها، مرگ یکی از بستگان نزدیک و دعوای شدید با پدر به ترتیب درصد بیشتری از دانشجویان را تحت تأثیر قرار داده است. در زمینه نشانگان استرس، نگرانی، اضطراب و کمرویی بیش از سایر نشانه‌ها توسط آزمودنی‌های پژوهش گزارش گردیده است. مقایسه نمرات دانشجویان در پرسشنامه توکل با نمرات آنان در پرسشنامه نشانگان استرس نشان داد که با بالا رفتن نمرات در پرسشنامه توکل، نمرات آنان در پرسشنامه نشانگان استرس کاهش یافته است. همچنین 1/69% از دانشجویان در پرسشنامه توکل، از بیشترین نمره ممکن (200)، 152 نمره را به دست آوردند.

یکی از انواع چهارگانه سلامت، سلامت معنوی است که ابزارهای مختلفی برای سنجش آن در مورد افراد و گروه های مختلف و بررسی ارتباط سلامت معنوی با دیگر انواع سلامت (جسمی، روانی و اجتماعی) ساخته شده است. علی رغم گستره عظیم پژوهش های انجام شده، مشکلات بسیاری همچون ابهام در تعریف سلامت معنوی، عدم توافق کلی بر مفاهیم اساسی مربوط به مساله، عدم تبیین مرز های سلامت معنوی و معنویت، عدم دستیابی به ابزار هایی مناسب جهت سنجش سلامت معنوی (عدم طراحی صحیح سوالات، سنجش دیگر حیطه های سلامت به جای سلامت معنوی، عدم اعتبار و پایایی برخی ابزارهای سنجش و...) و استفاده از نمونه های کوچک و غیر قابل تعمیم، همچنان به چشم می خورد. با توجه به نفس مساله، بنظر می رسد انجام پژوهش های متقن علمی مبتنی بر «منبع زلال معنویت»، از جمله اقداماتی است که ممکن است در پاسخگویی به مشکلات فوق کمک کند.