بررسی عصب‌روان‌شناختی تجربه دینی

بررسی عصب‌روان‌شناختی تجربه دینی نویسنده: جواد حاتمیسال دفاع: 1382زبان: فارسیرشته: روانشناسیاستاد راهنما: دکتر رضا کرمی نوریاستادان مشاور: دکتر مریم نوروزیان، دکتر سید رسول کاظم زاده طباطبایی چکیده این پژوهش به بررسی قرینه‌های عصب‌شناختی تجربه مذهبی با استفاده از تصویرسازی مغزی SPECT پرداخته است. دو دیدگاه اصلی درباره پایه‌های عصب‌شناختی تجربه دینی مطرح است: نخست، تجربه مذهبی رویدادی پیش‌مفهومی و عاطفی است که با فعالیت سیستم لیمبیک مرتبط است؛ دوم، تجربه مذهبی فرایندی شناختی است که هنگام بروز آن مدار فرانتال-پریتال فعال می‌شود. در این مطالعه فرض شد که دو مسیر عصبی مستقل برای تولید تجربه مذهبی وجود دارد که بسته به شیوه دست‌یابی فرد به این تجربه، یکی از آن‌ها فعال می‌شود. روش تحقیق سه گروه شامل پنج آزمودنی سالم هر کدام به شرح زیر انتخاب شدند: گروه اول: مذهبی‌های حافظ قرآن با تخصص مذهبی و تجربه تأمل‌محور گروه دوم: مذهبی‌های آیین‌محور که تجربه مذهبی را از طریق شرکت در مراسم آیینی جمعی داشتند گروه سوم: گروه کنترل همه شرکت‌کنندگان در دو موقعیت استراحت و گوش دادن و زمزمه دعا شرکت کردند و تغییرات جریان خون ناحیه‌ای مغز (rCBF) اندازه‌گیری شد. نتایج در گروه آیین‌محور، تجربه مذهبی موجب افزایش معنادار جریان خون در نواحی آمیگدال دو طرف، اربیتوفرانتال راست و دورسومدیال فرانتال راست گردید. مقایسه فعالیت مدار فرانتال-پریتال و سیستم لیمبیک نشان داد که فعالیت سیستم لیمبیک در نیمکره راست غالب بود، که با فرضیه پژوهش همخوانی دارد. گروه حافظ قرآن و گروه کنترل، برخلاف پیش‌بینی، کاهش تغییرات جریان خون را نشان دادند که بیانگر الگوهای متفاوت فعالیت مغزی هنگام تجربه مذهبی نسبت به گروه آیین‌محور بود. تحلیل فشار نیمکره‌ها نشان داد که به جز در ناحیه آمیگدال، سایر مناطق تغییر قابل توجهی در جریان خون تجربه نکردند.