پرسشنامه فرم اصلی - بخشی از ارزیابی رفتاری راتر
پرسشنامه فرم اصلی تحت عنوان بخشی از مجموعه ارزیابی رفتاری راتر طراحی شده است که مایکل راتر در سال 1967 ارائه نمود. این ابزار به منظور شناخت مسائل و مشکلات رفتاری کودکان در محیط مدرسه کاربرد دارد و شامل پرسشهایی است که توسط معلم یا والدین کودک تکمیل میشود.
ساختار پرسشنامه و مقیاسهای آن
فرم معلم این پرسشنامه شامل 30 ماده میباشد؛ که از نسخه اولیه 26 مادهای راتر گسترش یافته و توسط مهریار و همکاران اصلاح شده است. مواد به 5 زیرگروه اصلی تقسیمبندی شدهاند:
- پرخاشگری و بیش فعالی
- اضطراب و افسردگی
- ناسازگاری اجتماعی
- رفتارهای ضد اجتماعی
- اختلال کمبود توجه
نمرهگذاری در فرم معلم بر پایه مقیاس لیكرت سه گزینهای صورت میگیرد: ندارد (0)، تا حدودی (1) و کاملاً (2). دامنه نمرات کل پرسشنامه از 0 تا 60 تعریف شده است. حد آستانه تمایز برای شناسایی مشکلات رفتاری در نمونه ایرانی برابر با 13 میباشد (بخشنامه آموزش و پرورش، 1376).
فرم والدین نیز دارای 31 عبارت است که تمرکز آن بر مسائل تندرستی، عادتها و سایر رفتارهای کودک طی سال گذشته میباشد. این فرم از والدین کودک (معمولاً مادر) خواسته میشود تا با توجه به مشاهدات خود پرسشنامه را تکمیل نمایند.
اعتبار و پایایی پرسشنامه
از نظر روایی، پرسشنامه دارای روایی پیشبین و روایی همزمان است. در پژوهش اصلی راتر و همکاران (1967) میزان توافق پرسشنامه با تشخیص روانپزشک اطفال حدود 76.7 درصد گزارش شد که حاکی از روایی پیشبین بالا است.
روایی همزمان با چک لیست رفتاری کودک در فوم بن (1994)، ضریب همبستگی 0.79 را نشان داده است که از اعتبار قابل توجه ابزار حکایت دارد.
در خصوص پایایی، روشهای بازآزمایی و تنصیف استفاده شدهاند:
- بازآزمایی: در فرم معلم، بازآزمایی پس از 13 هفته پایایی 0.85 را نشان داده است (راتر، 1967). همچنین مطالعه راتر و اسمیت (1981) پایایی 0.74 را گزارش کردهاند. پایایی پیشآزمون و پسآزمون با فاصله دو ماه در حدود 0.89 برآورد شده است.
- تنصیف: با استفاده از روش دو نیمه کردن پایایی فرم معلم 0.89 ثبت شده است (راتر و مادج، 1976).
روش اجرا و نمرهگذاری
پرسشنامه به صورت قلم و کاغذ اجرا میشود. در فرم معلم، سوالات در مقیاس لیکرت سه گزینهای نمره داده میشوند. فرم والدین نیز به صورت خود-گزارشی و براساس مشاهده والد تکمیل میشود.
کاربرد پرسشنامه
این ابزار، یک راهکار مناسب برای شناسایی و ارزیابی مشکلات رفتاری کودکان در مدرسه است که در مطالعات روانشناسی کودکان و نیز مداخلات درمانی و آموزشی مورد استفاده قرار میگیرد.