مقیاس جهتگیری مذهبی (IRS)
مقیاس جهتگیری مذهبی، ابزاری استاندارد برای بررسی جهتگیری مذهبی است که توسط هادی بهرامی احسان طراحی و در سال 1380 منتشر شده است. این پرسشنامه شامل 45 سوال است که جهت ارزیابی جنبههای مختلف مذهب و جهتگیری مذهبی به کار گرفته میشود.
ابعاد و خردهمقیاسها
این مقیاس دارای دو بعد اصلی است:
- ابعاد تأمینکننده جهتگیری مذهبی: شامل اعتقاد به خداوند و روز جزا، یاری مردم و نیازمندان و یاری خداوند در روزهای سخت.
- عاملی منفی در جهتگیری مذهبی: مواردی مانند فقدان مهار خود در مواجهه با گناه، ناشکیبایی در برابر نتیجه کار و تمایل به کسب فوری نتیجه یا دنیاگرایی.
همچنین برای این پرسشنامه چهار خردهمقیاس تعریف شده که هر یک متشکل از سوالاتی اختصاصی هستند:
| خردهمقیاس | تعداد سوال | شماره سوالها |
|---|
| عامل جهتگیری مذهبی (مذهب گرایی) |
28 |
1، 2، 7، 9، 10، 11، 12، 15، 20، 21، 23، 24، 25، 26، 35، 36، 42، 45، 48، 52، 54، 55، 56، 57، 58، 59، 60، 61 |
| عالم سازمان نایافتگی |
19 |
3، 8، 13، 14، 17، 18، 22، 28، 29، 30، 32، 33، 37، 38، 40، 43، 47، 49، 51 (سوالهای 29، 40 و 49 به صورت معکوس نمرهگذاری میشوند) |
| عامل ارزندهسازی مذهبی |
9 |
4، 16، 19، 27، 34، 53، 62، 63، 64 |
| عامل کامجویی |
8 |
5، 6، 31، 39، 41، 44، 46، 50 |
روش اجرای پرسشنامه
این پرسشنامه به صورت قلم و کاغذی اجرا میشود و پاسخگویان میتوانند نظر خود را در هر سوال بر اساس مقیاس 5 درجهای لیکرت از «کاملاً موافقم» تا «کاملاً مخالفم» مشخص کنند.
شیوه نمرهگذاری
در این مقیاس سوالات به صورت مستقیم و در بعضی موارد معکوس (سوالات معکوس ذکر شده در خردهمقیاس عالم سازمان نایافتگی) نمرهگذاری میشوند که امکان سنجش دقیق جهتگیریهای مذهبی را فراهم میآورد.
کاربرد مقیاس
این پرسشنامه ابزاری علمی و معتبر برای بررسی جهتگیری مذهبی در سطوح مختلف پژوهشی است.
منبع و مرجع علمی
مقیاس جهتگیری مذهبی توسط بهرامی احسان، هادی (1380) در مقالهای با عنوان «بررسی مقدماتی میزان اعتبار و قابلیت اعتماد مقیاس جهت گیری مذهبی» در مجله روانشناسی و علوم تربیتی، سال ششم، شماره 1، صفحات 67 تا 90 منتشر شده است.
